Układ Słoneczny

[Allegro.pl - największy serwis aukcyjny w Polsce]

Wstępniak

Co nowego?

Układ Słoneczny

Droga Mleczna

Wszechświat

Programy

Sprzęt do badań Galeria Linki

Tapety

Artykuły

Mini sondy Radioastronomia

W Układzie Słonecznym jest znanych 9 planet tj. Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun i Pluton. Krążą one wokół Słońca, tak jak inne ciała niebieskie znajdujące się w naszym układzie planetarnym. Podejrzewa się również istnienie kolejnej planety o nazwie Transpluton ( za Plutonem), lecz nie jest to dotychczas dowiedzione. Odkryto też planety poza naszym układem, lecz dane o znalezionych obiektach są niezwykle skąpe i odnoszą się tylko do rozmiarów planety i jej orbity. Planety różnią się od gwiazd tym, że świecą nie własnym, lecz odbitym światłem słonecznym. Niektóre, jak Ziemia, są kulami skalnymi; Jowisz, Saturn, Uran i Neptun to wielkie kule gazowe.

Rozwój poglądów na budowę Układu Słonecznego

Teoria geocentryczna jest to teoria budowy świata, według której nieruchoma Ziemia znajduje się w centrum Wszechświata, a wokół niej krążą wszystkie pozostałe ciała niebieskie. U podstaw teorii geocentrycznej leżały założenia o centralnym położeniu Ziemi, kulistym kształcie ciał niebieskich oraz o kołowości i jednostajności ich ruchów. Teoria ta powstała w starożytności, największą popularność w jej zakresie zyskały: system stref homocentrycznych, stworzony przez Platona, Eudoksosa z Knidos i Arystotelesa, oraz system epicykliczny, stworzony przez Apoloniusza i Hipparcha, opracowany ostatecznie przez Ptolemeusza (przez to nazywana teorią ptolemeuszowską).Teoria heliocentryczna jest to teoria budowy Układu Słonecznego, według której Słońce jest centralnym ciałem układu, a Ziemia, jako jedna z planet, obiega Słońce.

Słońce jest zwykłą gwiazdą, dla nas jednak i dla wszystkich organizmów żywych jest czymś szczególnym - bez niego przecież, bez jego ciepła i światła, nie byłoby życia ma Ziemi. Wszystko, co wydobywamy z głębi ziemi i spalamy, aby uzyskać energię - węgiel, gaz, ropa naftowa - to pozostałości roślin i zwierząt, które miliony lat temu żyły dzięki energii słonecznej. Ludzie zawsze rozumieli, jak ważne jest dla nich Słońce, i często czcili je jako boga. Słońce jest wielką kulą rozżarzonych gazów, odległą od nas o 150 mln km. Jego średnica jest 109 razy większa od średnicy Ziemi, a mogłoby ono pomieścić w sobie ponad milion takich globów jak nasz. Na powierzchni Słońca temperatura wynosi około 6000o C, ale w jego wnętrzu przekracza 16 mlno C. Przebiegające w jądrze Słońca procesy syntezy termojądrowej dostarczają ogromnych ilości energii w postaci ciepła i światła. To właśnie dzięki tej energii Słońce świeci. Słońce wysyła także promienie rentgenowskie i ultrafioletowe, szkodliwe dla zdrowia człowieka. Większość z nich zostaje pochłonięta przez atmosferę, ale część dociera do Ziemi. Światło słoneczne jest bardzo silne, należy więc unikać długiego wpatrywania się w Słońce - nie tylko bezpośrednio, ale także przez lupę, lornetkę czy teleskop, można bowiem poważnie uszkodzić wzrok. Naukowcy wyposażeni są w specjalną aparaturę i przyrządy, które pozwalają im obserwować Słońce i prowadzić badania bez ryzyka dla zdrowia. Na zdjęciach Słońca w zbliżeniu wygląda ono niczym kipiący kocioł, w którym gorące gazy nieustannie tryskają do góry i opadają. Część z nich bez przerwy uchodzi w przestrzeń między planetarną. Słabą poświatę warstwy rozrzedzonych gazów wokół Słońca, zwanej koroną, widać tylko podczas jego całkowitego zaćmienia. Czasami na żółtej tarczy Słońca pojawiają się ciemne plamy. Niekiedy mają średnicę tysięcy kilometrów i mogą się utrzymywać przez kilka tygodni. Są one związane z polem magnetycznym Słońca. Liczba plam słonecznych zwiększa się i zmniejsza w cyklu mniej więcej jedenastoletnim. Kiedy jest wiele plam, zwiększa się aktywność Słońca. Ze Słońca wydobywają się potężne obłoki rozżarzonego wodoru tworząc tak zwane protuberancje. Na jego powierzchni występują potężne eksplozje zwane rozbłyskami słonecznymi. Są one źródłem naładowanych elektrycznie cząstek, które docierają do do atmosfery ziemskiej, wywołując zjawisko zorzy polarnej, powstawanie burz magnetycznych oraz zakłóceń radiowych. Ciekawostki: wytwarzając z wodoru energię termojądrową, w każdej sekundzie Słońce staje się lżejsze o 4 mld ton, światło przebywa drogę między Słońcem, a Ziemią w ciągu 8,3 min. Słońce ma 5 mld lat.

Pierścienie planet. Saturna okala imponujący system pierścieni - składający się z milionów oblodzonych odłamków skalnych i bezliku cząsteczek pyłu w obręczy o grubości mniejszej niż 200 m. Pierwszy pierścienie te spostrzegł Galileusz, obserwujący planetę przez teleskop w 1610 r. Bez trudu można je zobaczyć nawet przez niewielki teleskop. W 1977 r. astronomowie odkryli, że Uran także otaczają pierścienie, ale są one zbyt nikłe i delikatne, by można je było dostrzec. Udało się je rozpoznać na tle gwiazdy, której światło na krótko pochłonęły pierścienie Urana, kiedy przesuwał się on obok niej. Okalający Jowisza pierścień gazu odkryto w 1979 r. dzięki sondzie kosmicznej Voyager 1; w 1989r. Voyager 2 ustalił istnienie trzech pierścieni Neptuna.

Merkury jest małą skalistą planetą o średnicy 4800 km, odległą od Słońca o 58 mln km. Obiega Słońce w ciągu 88 dni. Niełatwo dostrzec go na niebie, choć świeci dość jasno, z powodu bliskości Słońca. Obrót Merkurego wokół własnej osi trwa 59 dni. Po stronie zwróconej ku Słońcu temperatura osiąga na nim 400oC, ale w nocy spada aż do -170oC, gdyż nie ma tam atmosfery, która zatrzymywałaby ciepło. Zdjęcia Merkurego wykonane w 1974 r. przez sondę kosmiczną Mariner 10 wykazują, że jest on podobny do naszego Księżyca, z licznymi kraterami i równinami.

Wenus to najjaśniejsza i najbliższa Ziemi planeta. Jest ciałem skalnym, oddalonym od Słońca o 108 mln km. Średnica Wenus wynosząca 12 000 km, jest odrobinę tylko mniejsza od średnicy Ziemi. Wenus ma gęstą, złożoną z dwutlenku węgla atmosferę, zatrzymującą ciepło niczym cieplarnia i tworzącą gęste chmury. Temperatura na jej powierzchni, wynosząca 500oC, jest wyższa nawet niż na Merkurym. Zakrywają ją chmury, ale krążące wokół niej statki kosmiczne, używając radaru, sporządziły mapy planety. Widoczne są na nich góry, równiny i kratery.

Ziemia jest pod wieloma względami wyjątkowa w Układzie Słonecznym. Przede wszystkim ma atmosferę z powietrzem, dzięki czemu istnieje na niej życie organiczne. A życie, jak wiadomo wymaga wody, toteż trzy czwarte powierzchni planety pokryte jest oceanami. Oglądana z  kosmosu, jest niebieską planetą z kłębiącymi się na niej białymi chmurami. Jej powierzchnię wyżłobiły deszcze i wiatry, a ruchy skorupy ziemskiej i wulkany powodują powstanie gór. W przeciwieństwie do innych skalnych planet, wnętrze Ziemi jest bardzo aktywne.

Mars. Większość informacji o Marsie zawdzięczamy dwom sondom kosmicznym Viking, które wylądowały na nim w 1976 r. Ta mała planeta, o średnicy 6800 km, jest oddalona od Słońca o 228 mln km. Całą jej pustynną, powierzchnie pokrywa pomarańczowoczerwony pył (tlenek żelaza lub po prostu  rdza). Liczne kratery oraz kilka wielkich wygasłych wulkanów wskazują na to, że był to obszar intensywnego wulkanizmu. Na Marsie nie ma wody, a warstwa atmosfery z dwutlenkiem węgla jest bardzo cienka. Rok marsjański trwa niemal dwukrotnie dłużej niż rok na Ziemi. W zimie bieguny pokrywają się tam czapami lodowymi ze zmrożonego dwutlenku węgla, które latem topnieją.

Więcej o Marsie>>

Jowisz i jego księżyce. Jowisz jest gigantem Układu Słonecznego, odległym od Słońca o 778 mln km, którego średnica na równiku wynosi 142 800 km. Mógłby on pomieścić w sobie tysiąc takich planet jak Ziemia. Jest też masywniejszy niż wszystkie planety razem wzięte. Pod względem jasności jest drugą planetą po Wenus. Wokół Jowisza, który dokonuje obrót wokół swej osi w czasie krótszym niż dziesięć godzin, kłębią się warstwy chmur, ale pod nimi nie kryje się twarda powierzchnia - w przeciwieństwie bowiem do planet skalnych Jowisz jest kulą gazu, przede wszystkim wodoru. Elementem najwyraźniej widocznym w chmurach jest wielka czerwona plama, istniejąca co najmniej 140 lat. Przez wielki teleskop łatwo można dojrzeć jako małe świetlne punkty poniżej planety cztery największe jej księżyce. Ich układ zmienia się codziennie, gdyż każdy z nich ma inny okres obiegu  Jowisza. W 1979 r. sonda kosmiczna  Voyager sfotografowała je z bliska, po raz pierwszy ukazując, jak naprawdę wyglądają.

Najbardziej zadziwiającym księżycem Jowisza jest Io. Z czynnych na nim wulkanów wydobywa się siarka, która nadaje powierzchni planety żółtopomarańczowo czerwoną barw. Powierzchnia Callisto jest najbardziej w całym Układzie Słonecznym poryta kraterami, ale z kolei kratery Ganimedesa są głębsze niż Callisto. Gładką lodową powierzchnię Europy przecina wiele tajemniczych ciemnych linii.

Saturn i jego Księżyce. Saturn - gazowa kula o średnicy na równiku 120 000 km - pod wieloma względami przypomina Jowisza. Różni się od niego głównie wątłymi pasmami chmur burzowych i zdumiewającymi pierścieniami. Saturn okrąża Słońce po orbicie odległej odeń o 1427 mln km, a pełny obieg trwa ponad 29 lat. Jego liczne pierścienie są nachylone względem orbity. Dwa razy w ciągu 29 lat zwrócone są do nas swą krawędzią, a ponieważ są bardzo wąskie, wydaje się, iż na pewien czas znikają.

Największy księżyc Saturna - Tytan, jest jedynym w Układzie Słonecznym satelitą, który ma własną atmosferę. Dzięki aparaturze zamontowanej na pokładzie sondy kosmicznej Voyager ustalono, że składa się ona głównie z azotu, jednakże gęste czerwone chmury uniemożliwiają zobaczenie skalistej powierzchni Tytana.

Uran, Neptun i Pluton. Planety od Merkurego do Saturna są dostatecznie jasne, by można je było zobaczyć gołym okiem. Uran był pierwszą planetą, którą wykryto za pomocą teleskopu. Dokonał tego przypadkowo w 1781 r. William Herschel. Po paru latach  astronomowie zauważyli, że Uran nie trzyma się zbyt dokładnie spodziewanej orbity. Zaczęli podejrzewać, że ściąga go z niej przyciąganie jakiejś nie odkrytej jeszcze planety. Dwóch matematyków zaczęło wyliczać, gdzie powinna znajdować się owa planeta. Obliczenia te doprowadziły do odkrycia w 1846 r. Neptuna. Jednakże niektórzy astronomowie byli przekonani, że istnieje jeszcze jedna planeta. Szukano więc dalej, aż w 1930 r. odkryto Plutona. Uran i Neptun są podobnymi gazowymi planetami, obie około czterech razy większymi od Ziemi. Osobliwą cechą Urana jest sposób jego obrotu wokół osi, która jest przekręcona w prawo o 98o, tak że wydaje się, iż planeta leży na boku. Neptun ma jeden duży księżyc - Trytona, prawie tej wielkości co Ziemia, i co najmniej siedem innych. Pluton jest małą zlodowaciałą planetą o wielkości mniej więcej naszego Księżyca, odległą od Słońca o 7400 do 4400 mln km. Z powodu tak dużej odległości dociera do niego niewiele ciepła, toteż temperatura na jego powierzchni wynosi około -230o C. Planeta ta dokonuje okrążenia Słońca po owalnej orbicie w ciągu 248 lat. W 1978 r. fotografie wykonane przez wielki teleskop w Stanach Zjednoczonych wykazały istnienie księżyca Plutona, który nazwano Charonem.

Pokrewne:

- Chmura Oorta i Pas Kuipera

- Dlaczego istnieją fazy Księżyca?

W dalszej części zamieszczone zostaną linki do bardziej szczegółowych informacji!!!